Nguyễn
Văn Tỵ
Hà
Quảng và nỗi niềm cùng sông Vệ.
Lời
xưa anh lỡ thốt
Em
dỗi hờn quay đi
Để
chiều nay bạc tóc
Xa
rồi, sông Vệ ơi!
(Xa rồi,
sông Vệ - Lê Quang Tân)
Với chiều
dài hơn 80km, sông Vệ là con sông lớn thứ hai sau sông Trà Khúc trên quê hương
Quảng Ngãi. Khởi nguồn từ non cao, sông Vệ chảy qua các huyện Mộ Đức, Nghĩa Hành và Tư Nghĩa, đổ ra Cửa
Đại, Cổ Lũy rồi hòa mình vào biển Đông. Cùng với sông Trà
Khúc, sông Vệ cũng ghi một dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời và trong thơ bao lớp
thi nhân sinh ra và lớn lên bên dòng sông ấy. Nhà thơ Hà Quảng – một người con
của Nghĩa Hiệp, nằm ở bờ Bắc sông
Vệ đã đem vào trong thơ mình hình ảnh con sông “đầy mộng ảo” cùng một chuyện
tình mong manh nhạt nhòa như sông nước quê hương:
Sông Vệ
Em có về
thăm sông Vệ
Dòng
nước trong thương nhớ đôi bờ
Cô gái
nhà bên lấy chồng xứ lạ
Bến sông
xưa bao con sóng thẫn thờ
Nương
dâu xanh bên triền cát phủ màu
Anh nhớ
An Mô chiều hao hanh nắng
Nơi Cửa
Lở nước xuôi về biển rộng
Bãi dưa
nào ta hái trái tặng nhau
Bao kỷ
niệm ùa về xa xăm quá!
Sông Vệ
mùa này con nước đầy vơi
Để anh
nhớ đêm trăng vàng Vạn Mỹ
Anh ngập
ngừng đếm từng giọt sao rơi.
Hai câu đầu của bài thơ:
Em có về
thăm sông Vệ
Dòng
nước trong thương nhớ đôi bờ
nghe như một lời nhắn nhủ thân tình nhưng ẩn lấp
chút trách thầm và rất nhiều mong ngóng, con nước của sông quê vẫn mãi trong
xanh, thương nhớ vẫn thiết tha mong đợi người về, nhưng, dường như giật mình vì
hiểu ra một điều gì đó nghiệt ngã, những câu thơ tiếp theo của Hà Quảng đột ngột
chùn xuống như một tiếng kêu thầm thảng thốt:
Cô
gái nhà bên lấy chồng xứ lạ
Bến
sông xưa bao con sóng thẫn thờ
Ước mong và thực tế
chênh nhau xa quá, hai câu thơ mang đầy tâm trạng như một thoáng rùng mình của
thi nhân khi bất chợt bắt gặp
cơn gió lạnh lén ùa qua khe cửa hở, người thương “cô gái nhà bên” đã lấy “chồng
xứ lạ” dù sông nước bãi bờ vẫn vẹn nguyên nhớ thương, ai đó bên sông vẫn mòn mỏi
nhớ mong nhưng tất cả chỉ còn lại tiếng thở dài đầy tiếc nuối: “Bến sông xưa bao con sóng thẫn thờ”.
Trong thơ Hà Quảng ta
hay bắt gặp những hình ảnh và trạng thái rất thơ, rất nhà thơ: thẫn thờ, ngập ngừng, thao thức, lặng
thinh...đâu là khởi nguồn của những rung động ấy? Tại sao nhà thơ kể chuyện
mình, kể chuyện tình chưa có bắt đầu mà đã có kết thúc rồi? Hãy nghe thi nhân
thủ thỉ trần tình:
Nương dâu xanh bên
triền cát phủ màu
Anh
nhớ An Mô chiều hanh hao nắng
Nơi
Cửa Lở nước xuôi về biển rộng
Bãi
dưa nào ta hái trái tặng nhau
Có một thời, khi những
người cùng thế hệ như nhà thơ Hà Quảng còn trẻ, những đôi lứa bên bờ sông Vệ yêu
nhau mộc mạc thơ mộng lắm: cùng đưa nhau dạo bước qua những nương dâu trải dài
hai bên bờ sông, cùng ghé thăm những làng quê thanh bình nơi An Mô, Cửa Lở...Chuyện yêu đương hò hẹn
ngày ấy tinh khôi đơn sơ tưởng chừng như xa lạ với bây giờ, đọc thơ tình của Hà
Quảng ta ít gặp những thề ước trăm năm mãnh liệt, hiếm hoi những vòng tay ôm xiết
thiết tha, ít thấy những cảnh tự tình da diết “dưới trăng đôi trẻ đinh ninh hẹn
thề” ít lắm những nụ hôn nồng nàn cháy bỏng mà chỉ có những hồi ức giản đơn,
bình thường nhưng đủ để một tình yêu thuở ban sơ chớm nở và làm thành một hoài
niệm khó phai : “Bãi dưa nào ta hái trái tặng nhau”. Kỉ niệm chân quê quá! Câu thơ mộc mạc chân
thành quá! Bùi Giáng khi xưa “lùa bò vào đồi sim trái chín” để hái tặng cho người
em “đóa mộng đầu”. Vũ Đức Sao Biển đợi
người yêu dưới “gốc sim già” để dâng tặng giai nhân “một đóa đẫm tương tư”.
Hà Quảng cùng người thương của mình trao nhau những trái dưa trên bãi bờ của
sông Vệ...Câu thơ và kỉ niệm thành thực như người làm thơ. Đó là phong cách và
cũng là sức hấp dẫn riêng của thơ Hà Quảng. “Bản chất của thơ là sự thành thực” ( Hoài Thanh) nhưng Hà Quảng đã
khéo léo đan xen rất nhiều thơ mộng vào những câu thơ rất thực của mình:
Bao kỉ niệm ùa về
xa xăm quá
Sông Vệ
mùa này con nước đầy vơi
Để anh nhớ đêm trăng vàng Vạn Mỹ
Anh
ngập ngừng đếm từng giọt sao rơi
Trong tình yêu, bao lứa
đôi vẫn hoài trăn trở “ Ai biết tình ai có đậm đà” (Hàn Mặc Tử), Vệ Giang con nước vẫn đầy vơi như
bao đời vẫn vậy, kỉ niệm chợt ùa về rồi tan đi trong mù khơi dĩ vãng, thi nhân
Hà Quảng chỉ còn kịp lưu lại cho mình bức tranh quê đẹp mơ hồ như ảo ảnh cùng
những niềm riêng mà chỉ nhà thơ mới tỏ hết ngọn nguồn :
Để
anh nhớ đêm trăng vàng Vạn Mỹ
Anh
ngập ngừng đếm từng giọt sao rơi
Quả là “thi trung hữu họa”,
bài thơ khép lại nhưng những hoài vọng buâng khuâng cứ thổn thức trong lòng người
đọc. “Anh ngập ngừng đếm từng giọt sao rơi”. Câu thơ như những thanh âm cuối
cùng của một bài hát, nhỏ dần, nhỏ dần về phía cuối để lại khoảng không tĩnh lặng
nhưng tràn ngập những dư âm trong lòng người thưởng thức, sự “ngập ngừng” của
Hà Quảng rất giống với nỗi băn khoăn “xa
nhau chưa mà lòng nghe quạnh vắng?” của một tình khúc:
Mộng về một đêm xuân xanh
Em thì
thầm ngày đó thương anh
Thuyền
về một đêm trăng thanh
Xây
mộng vàng đậu bến sông xanh
Mộng
tràn ngập đêm trăng sao
Sao
đầy trời từng chiếc lấp lánh
(Chiếc lá cuối cùng -
Tuấn Khanh)
Trong
khu vườn thơ viết về dòng sông Vệ thân thương có rất nhiều bài thơ hay, Hà Quảng
bằng tình yêu và tài năng của mình đã đóng góp một đóa hoa với hương sắc rất
riêng. Và chắc chắn chiếm một vị trí khó quên trong lòng những người yêu thơ, gắn
bó với “dòng nước trong thương nhớ đôi bờ” nơi Vệ Giang.
Nguyễn
Văn Tỵ
(Cựu
sinh viên Trường Đại học KHXH&NV Tp
Hồ Chí Minh)
